eze week in de MARCH & SPIT:
- Turkse wegen: do’s and dont’s
- Een portret van Mevlana; mysticus of vrouwenhater?
- Konya or Konnee? Tips and tricks!
Volgelingen klaar? Lezen maar!
e zijn op weg naar Konya. Niet omdat we daar iets willen zien of doen, maar meer omdat het op de route ligt naar Cappadocië – befaamd om haar rotsformaties en de vele luchtballonnen die daar dagelijks overheen zweven. Maarrrrr dan moeten we er eerst komen. En als ik dat schrijf, dan weet je wat er gaat komen: FUCK UP STORIES!!
We rijden, niks aan de hand, tweebaansweg, goed asfalt daar zijn we inmiddels aan gewend geraakt in Turkije, zonnetje schijnt en Celine Dion blèrt uit de speakers, beter dan dit wordt het niet. Enfin, een tegenligger seint naar ons, gebeurt wel vaker, dus we zwaaien vrolijk, leuk… Dan een vrachtwagen die ook seint, hmmm dat is nieuw.. en 10 seconde later NOG iemand die seint. NONDEJU WANT NOU WEER!?!
We zetten Olly op de vluchtstrook, lopen een rondje, checken onder en boven…. niks aan de hand. Er steekt niks uit, hangt niks los, de banden zitten vol lucht, er drupt nergens olie, zien we iets over het hoofd? We gaan weer verder, en direct weer getoeter op rechts. We draaien onze hoofden en zien dat aan de andere kant van de berm nog een weg loopt… een automobilist rijdt zij aan zij met ons en zwaait met z’n armen. HOLY SHIT WE ZIJN AAN HET SPOOKRIJDEN!!!!
Snel weer de vluchtstrook op. Gelukkig barst het van de rotondes zodat we snel van baan kunnen wisselen. En dan gebeurt het, legendarischere woorden zijn zelden gesproken - ik citeer M. Spit: ‘Spookrijden is eigenlijk helemaal niet zo eng als je niet door hebt dat je aan het spookrijden bent’. MIND. IS. BLOWN!
euk inhakertje: NU WE HET TOCH OVER HET TURKSE VERKEER HEBBONN…. Wist je dat op sommige wegen de snelheidslimiet 82 km/h Is? 80 is prima, 81 ook, 82 kantje boord, maar 83 holy shit, ben je gek ofzo?! Maaaar niemand rijdt te hard in Turkije. Ze hebben hier HET afschrikmiddel uitgevonden wat ervoor zorgt dat iedereen zich braaf aan het snelheidslimiet houdt; kartonnen politieauto’s op palen, inclusief zwaailichten op het dak… net echt!
e rijden rustig bergopwaarts, aan de juiste kant van de weg, 20 km per uur, super tranquilo en dan… boven aan de berg… holy… moly… vanuit het niets (en dat bedoel ik letterlijk want we rijden al ruim twee uur door uitgedroogde vlaktes): Konya, een stad van meer dan 2 miljoen mensen, op een stuk grond dat net zo plat is als Nederland en daarom dé plek is in Turkije waar mensen fietsen. Alhoewel we er slechts een paar hebben gezien was er wel een man die opeens allerlei Gazelle fietsnamen begon op te dreunen toen we vertelden dat we uit Nederland kwamen.
Na deze eerste WTF-reactie, krijgen we gelijk rode uitslag…. Aarrgh grote stad, veel mensen… blergh…. We staan weer lekker vooroordelen te spuien en besluiten een rustig plekje op te zoeken, om de volgende dag door te rijden.
e belanden op een camperplaats naast een groot stadspark. Er zijn wc’s, er zijn douches, een privé kraantje, wow en dat voor helemaal graties! Ons Nederlands bloed begint sneller te stromen! GRATIS!! Maar… wat is dat? Een reuzenrad? KERMIS! We besluiten er gelijk naar toe te gaan. Voor 50 Turkse lira cent mogen we naar binnen. Elke attractie is 5 Lira (80 cent ongeveer) Chill!! IK WIL IN ALLE ATRACTIES!!!! We beginnen met een of andere vliegende schotel. Zodra de beugels dicht gaan, krijg ik gelijk spijt. I’m too old for this shit… en inderdaad, met een gebroken rug, trillende knieën en stampende koppijn zitten we 10 minuten later lekker rustig in het reuzenrand. Joe!
onya – tot nu toe leuker dan gedacht, dus we geven het een kans. Nog voordat we het toeristeninformatiepunt binnen kunnen lopen, worden we door een paar oude mannetjes uitgenodigd voor een kopje Chai. Gezellig! De thee wordt ons aangeboden door een kleine maar toch brede man, zijn grijze haren plat op het hoofd in een staartje naar achteren gekamd, en op zijn neus een bril met kleine ronde glazen. We praten over van alles: Konya is plat, twee miljoen mensen, de provincie Konya is groter dan Nederland, en onze gastheer is aanhanger van het Soefisme. Het Soefisme is een stroming binnen de Islam die is opgericht door Mevlana, beter bekend als Rumi. Een dichter, devoot Moslim, die op een dag in 1279 zo geraakt werd door de straatmuziek gespeeld op een bazaar ergens in Konya, dat hij spontaan rondjes om zijn as begon te draaien, sneller en sneller, een hand omhoog naar Allah en een naar de aarde gericht. Een symbolische houding waarin hij de connectie vormt tussen het goddelijke en de mensheid die al draaiend op deze aardbol zoeken naar de betekenis, het hogere. Zijn aanhang groeide en kreeg de naam: Whirling Dervish. Een rituele dans binnen het mystieke Soefisme, naar verluidt de meest inclusieve en tolerante vorm van Islam… nice!
Onze gastheer vertelt ons trots dat een goede vriend van hem een waar artiest is en bekend staat om zijn vilt kunsten. Binnen het Soefisme speelt vilt namelijk een belangrijke rol. Wanneer een Soefi overlijdt komt er een hoedje van vilt op je graftombe te staan. Deze hoedjes hebben verschillende kleuren, die aangeeft welke leider of belangrijke Soefi je hebt gevolgd en wat je rang is. Dat moeten en mogen we zien! 10 tellen later staan we in atelier van ‘the artist’ zoals deze vilt-meister zichzelf noemt. Hij is de nummer 1 als het op vilt aankomt, hij reist de hele wereld over om zijn kunsten ten toon te stellen. En zijn atelier staat in een huis wat al ruim 500 jaar overeind staat!
e nemen een kijkje… en dan is het tijd voor… juist Chai! We gaan zitten en ‘the artist’ begint te vertellen over het Soefisme. We hangen aan zijn lippen. Hij vertelt dat de mensheid niet alleen haar geloof is verloren maar ook haar symboliek. We vertellen geen verhalen meer, er is geen ruimte meer voor fantasie en betovering. En dat is wat de Islam voor hem betekent, het is meer, veel meer dan alleen maar regeltjes, het komt vanuit de ziel. Stilstaan bij het zijn, het nu. Volgens hem leiden alle wegen naar Allah, maar Allah leidt de weg. Alles staat dus vast, dus geef je er maar aan over, Ewallah!
Ewallah? Ja Ewallah betekent zoiets als 'whatever may be', 'zoals je het wilt', het lijkt erg op insjallah maar daar speelt god of Allah een rol in: zoals Allah het wil. Een ander mannetje met een lange baard werd door zijn vrienden 'Ewallah-man' genoemd een soort Islamitische Yes-men, een zeer vredelievend, positieve en vrolijke gozer. Hij vertelde het verhaal dat hij ooit een auto ongeluk had en de man waar tegenaan botste werd helemaal gek. Hij tierde en raasde tegen Ewallah-man, die alleen maar antwoordde met 'Ewallah'. Nadat de man was uitgeraasd, was hij zo vermoeid dat hij Ewallah-man uitnodigde voor chai en hem vroeg hoe hij zo rustig kon blijven, waarop werd geantwoord met... je raad het al... Ewallah!
Na zijn levenslessen met ons gedeeld te hebben, nodigt hij ons uit om de volgende avond naar een Soefistisch ritueel te gaan – waar de Whriling Dervish onderdeel van uitmaakt. Wow! Nice! En of we daar zin in hebben. Ik moet alleen wel beloven mijn camera thuis te laten, oke dan…
e bezoeken het graf van Rumi. En daar gaan we weer… ik begrijp onze ‘artist’ opeens heel goed: daar lopen de hordes toeristen weer, gewapend met selfiesticks en handycams, klaar om ieder moment vast te leggen. Niet wetend waarom of waarvoor, maar het moet - want anders ben je er niet geweest! Totaal lak hebbend aan de Soefistische gelovigen, die rustig gebeden staan te prevelen bij het graf van hun spiritueel leider, ellenbogen de toeristen zich gehuld in naveltruitjes en hotpants een weg naar het graf. Zielloos. Ik walg ervan en pak snel mijn camera om wat foto’s te maken… Maar ik ben PROFESSIONEEL fotograaf dus dat is zeg maar echt totaaaal iets anders… en naveltruitjes staan mij beeldig…
nel naar de Moskee die ernaast ligt, het vrijdagmiddaggebed is net uit. Mensen wassen hun voeten en oren bij een soort prieeltje met allemaal kranen en praten nog wat na. Wat een rust! Maar oepserdefloeps, Mirte mag niet naar binnen, want Mirte is een vrouw. En daar hebben de moslims de zij-ingang voor uitgevonden. Oke… uiteindelijk is Mirte toch naar binnen gegaan, badass!
p naar de bazaar want we zijn verslaafd geraakt aan Chai (of zouden het de drie klontjes suiker zijn die ze erin flikkeren?). Wij willen Chai glazen met van die gezellige schoteltjes! Maar die winkels op de bazaar verkopen alleen maar kitscherige goudgekleurde rommel. Dus we vragen in ons beste Engels of de gezellige grijsaard die voor zijn snuisterijenshopje zit ook ‘normal-chai-glasses’ heeft. Maar aan zijn blik te zien spreekt hij geen woord Engels, dus wordt er iemand bijgehaald die wel Engels spreekt, hij wijst ons vriendelijk de weg… maar straks wel Chai bij hem komen drinken he? Tuurlijk!
En zo zitten we 10 minuten later met onze Chai-set aan de Chai met Abdullah. En dat is dus het mooie aan Turkije, je arriveert in een immense, onpersoonlijke stad, identificeert dat met individualisme en materialisme, waar we geen zin in hebben, maar komt in een warm bad terecht. Iedereen spreekt je aan, niemand wil wat van je, je kan Chai drinken totdat je stijf staat van de suiker en zelfs als er geen gedeelde taal wordt gesproken nemen ze alle tijd en moeite om met je te communiceren. Hoe dan ook! Abdullah nodigt ons uit om morgenavond, na het Soefistische zaterdagavondritueel, een drankje met hem te gaan doen! Gezellig!
En daar houdt het niet op. Ik loop op straat wat te fotograferen, en ik vind het altijd lastig om zomaar foto’s van mensen te nemen. Ik zou het zelf ook niet relaxed vinden wanneer iemand in Amsterdam ongevraagd een foto van mij zou nemen, maar goed… Ik hoef geen moeite te doen. al pratend (in het Turks) komen ze op me af. Eerst dacht ik dat ze boos waren dat ik een foto van ze nam, maar nope! ‘You take picture, me picture!’ Huh? Oooh je wilt juist op de foto? Oh ok! En zo fotografeer ik een moeder met haar dochter, een random guy en nog een paar mensen. Easy! Oh en hier heb je een zak zonnebloempitten, zomaar!
e volgende dag hangen we een beetje voor Olly, werken wat aan de website en fantaseren over het mystieke ritueel dat ons ’s avonds staat te wachten. En eindelijk is het half 7, we spreken af bij het vilt-atelier van ‘the artist’, maar de beste man is druk en sommeert zijn zoon Mustaffa en zijn vriend Kemal ons te begeleiden. Ze studeren internationale betrekkingen in Konya, werken in de souvenirwinkel van pa en spreken een aardig woordje Engels. Chill!
Ik loop met DAX aan de hand, we steken een drukke tweebaansweg over, lopen door een smal steegje zo een binnenplaats op waar oude mannetjes heen en weer lopen. Mustaffa gebaart dat ik de DAX daar in het hoekje kan zetten en wanneer ik me omdraai is Mirte al verdwenen… Oh she’s with a friend of mine, she won’t be alone, it’s fine, come follow me. Ohjah, vrouw en man gaan niet samen in de islam, even vergeten… We lopen een zaaltje binnen, op de grond tapijten, aan de muren ook tapijten, Islamitische teksten, vergeelde foto’s van Imams en natuurlijk Attaturk.
Het zaaltje stroomt langzaam vol, ik zit achteraan en kijk aandachtig toe hoe alle mannen zij aan zij op hun knieën gaan zitten, klaar voor het gebed. En dan begint een trillerige stem te resoneren ALLUAH-HIIiiiIIiiIIIIIiiiiiIiiiIiiiiiiiiiiimmmmmmAAAAaaaHaalaaaah. De handen gaan naar de oren, wrijven dan in het gezicht, buigen, op de knieën en hoofd naar de grond, weer omhoog en weer naar de grond. De synchronie en de trillende geluiden geven me kippenvel.
Dan staat iedereen op en worden er vijf gigantische schalen, van wel 1 meter 50 in doorsnede naar binnengerold. Een jochie van een jaar of 8 klapt snel vier poten onder het blad vandaan, gooit er een tafelkleed overheen en noemt het een tafel! Iedereen schuift aan, Kamal legt uit hoe ik op m’n knieën moet zitten en dat ik het tafelkleed over mijn knieën moet trekken. Er worden schalen met rijst, vlees, groente, brood en een soepje op tafel gezet. Iedereen heeft een lepel en lepelt alle lekkernijen zo naar binnen. Er wordt in alle rust gegeten, niet lullen maar vullen! Het eten smaakt heerlijk maar… waar is Mirte!?
anneer we zijn uitgebunkerd verdwijnen de schaaltafels net zo snel als ze kwamen en wordt er… je raadt het al… Chai geserveerd terwijl de mannen een soort van rozenkrans in de hand nemen en al prevelend beginnen te bidden. En daar is Mirte! Gelukkig, ze mag er toch bij komen zitten! Allemaal leuk en aardig maar dit is toch iets wat je samen wilt beleven. We prevelen nog wat door, voor iedere 5x dat je een rozenkrans van begin tot eind door je vingers laat gaan, krijg je een steentje. Ik snap er alleen niks van en gebaar met m’n hand naar m’n mond van; mag je dat dan eten? Hij moet hard lachen, no no it just to keep score… oh ok jammer. Na 5x tik ik hem aan, I’m done! Maar de balletjes zijn al verdeeld… oh… Kamal ziet de teleurstelling en zegt: but Allah saw it, so it counts! Hendig!
En dan gaat het ritueel beginnen. We worden gesommeerd om op handen en knieën naar voren te schuiven… behalve Mirte, want vrouw, dus achteraan! Hatsikideej, zo doen ze dat, geen gezeik! We werpen elkaar een blik toe van prima, zie je zo wel weer. Maar dan… dan gaat er opeens een gordijn dicht, een gordijn waar Mirte achter verdwijnt en daarmee ook haar zicht op het gehele ritueel.
Huh? Mmh, ze zullen vast wel een eigen ritueel opvoeren, denk ik hoopvol.
Ok, het ritueel. Het ritueel is eigenlijk een soort van chanting, het herhalen van een zin, opnieuw en opnieuw en opnieuw. Iedereen zit in een grote cirkel, twee rijen dik, ogen dicht, heen en weer schommelend op het ritme van de tekst, dan begint er een fluit te spelen, rustig en kalm maar al snel wordt het ritme opgevoerd door een trommel en dan nog een trommel, sneller en sneller totdat de zin verandert in een bijzin en de bijzin in een woord en het woord in een, tsja soort van gehijg, gehijg dat van heel diep komt GHAAALLAAAAAH, sneller en sneller, dan gaan ze staan, arm in arm, ik ook, een beetje onhanding, zwaaiend met mijn armen. De temperatuur stijgt, het zweet klotst in de okseltjes, de roep van de mannen wordt harder en harder, ze raken in extase, het werkt hypnotiserend. Maar ik kan me er niet aan over geven want Mirte is er niet bij.
En dan zwabbert er opeens een jochie van ongeveer 12 jaar oud in een witte jurk al draaiend en draaiend de cirkel van oude mannen binnen, ogen gesloten, op zijn hoofd een vilten muts. Zijn standbeen verzet zich steeds 90 graden, terwijl hij zijn andere been afzet alsof hij op een step staat en zo draait hij minuten lang rondjes en rondjes, zonder om te vallen, zonder moe te worden, zonder te kijken, zijn ene hand richting Allah en de andere naar de mensen op de grond. De aarde draait in cirkels, het leven draait in cirkels, van donker naar licht, van geluk naar verdriet, de dans als symbool, draaien, niet denken, gewoon draaien. Het is mooi, betoverend maar hoe kun je deze stroming van de Islam ‘inclusief’ noemen als je de helft van de mensheid buitensluit? Dat rijmt niet, het ontsiert dit prachtige ritueel wat nu al zo’n 2 uur in herhaling blijft vallen met die ene zin, eindigend in dat ene woord: Allah.
Plots gaat het licht aan, en word ik de kamer uitgeleid. Daar zie ik Mirte. Ik vraag meteen: heb jij ook iets gezien?! ‘Nee, alleen een wit gordijn met jullie schaduwen..’ Mustaffa en Kamal vragen ons hoe we het vonden. Een oprechte vraag, die ook aan Mirte wordt gesteld. Het lijkt alsof ze zich niet eens beseffen hoe kut dit voor Mirte is geweest, om niks te zien, om compleet buitengesloten te worden. Als bedankje en herinnering aan deze avond schenkt Kamal mij zijn rozenkrans, het zijn ook gewoon relaxte gasten. Het maakt het geheel des te schrijnender; ze zijn zich compleet niet bewust van de positie van de vrouw binnen de Islam. We willen dit nare gevoel wegspoelen met wat bier, maar… Koran says no! Nergens bier…
Ewallah! Ja ja…
PHOTO
ALBUM
KONYA