olgelingen!
We gaan naar Persepolis, en dus op bezoek bij de koningen Cyrus I, Darius en Xerxes! Maar voorlopig zitten we nog even in Shiraz. Wat is het geval? Onze stoelen zijn niet de originele stoelen van Mercedes, maar twee ambulancestoelen. Ze zitten heerlijk, maar door het super verstelbare onderstel zitten we veel te hoog. Pas toen we in de auto van onze Nederlandse vrienden stapten, dacht ik van sjezus, ik moet eigenlijk bukken om onder het raam door te kijken. Ik ben zelfs naar een fysiotherapeut gegaan toen we weer even terug in Nederland waren omdat ik zo’n last van m’n nek had! Ok, dit moet worden gefixt.
Enter David en zijn vrienden van weer een andere garage! Het eerste wat ze ons aanbieden: ‘something to drink? No? Alcohol maybe?’ Gotta love Shiraz! Even later biedt iemand anders ook een grammetje wiet aan, de stemming zit er hier goed in! Shiraz is lekker liberaal, dat wordt nog eens extra duidelijk wanneer een van de mannen zegt: ‘Ayatollah NO!’ En een snijdend gebaar om z’n keel maakt… Joe!
aar David fixt onze stoelen en dat doet hij sneller dan gedacht, waardoor we hem vragen of hij ook de mat voor in de auto kan vervangen. Tuurlijk, geen probleem en zo hebben we nu voor 40 euro onze stoelen laten verlagen en een compleet nieuwe, op maat gemaakte, leren auto-mat laten snijden! Nice! Maar tijdens het terug in elkaar knutselen van alle elektradraadjes die onder de mat lopen, wordt de draad van onze nieuwe toetert afgesneden! Daar komen we echter pas achter wanneer we weer op ons vertrouwde slaapplekje zijn! Shit!
Maar Fix-It-Fritske laat zich niet kennen! Ik ga gelijk aan de slag! Fast forward 20 minuten later… KORTSLUITING!!! Grote witte rookwolken ontnemen het zicht, de bus FIKT!!! Gelukkig heeft onze Haagse Held mij een crashcourse ‘wat te doen bij kortsluiting’ gegeven. Ik trek de minpool van de accu en snijd in een ruk de fikkende kabel door! Dat scheelde niet veel… Fix-it-Fritske z’n imago heeft helaas wel een flinke deuk opgelopen…
Ik bel Hassan, de gozer die over de elektra ging en een uurtje later staat hij bij onze bus om de boel te fixen. Hassan kijkt eens om zich heen en schudt zijn hoofd… ‘You are a niewb’, zegt hij… Een wat? ‘YOU ARE A NOOB!’ roept hij nu duidelijk… ‘Please, please don’t touch any electric wires’ voegt hij daaraan toe. We moeten hard lachen, maar hij heeft wel gelijk. Hij doet er uiteindelijk drie uur over om het weer te repareren, en deze jongen heeft er voor gestudeerd, waardoor Fix-it-Fritske zich geen compléte idioot hoeft te voelen.
Achjah, en ik kan nog een pagina volschrijven over Hassan en zijn vriend Eshan, hoe ze elkaar voor lul zetten, hoe ze samen auto’s opknappen, dat Hassan naar Dubai wil om daar als automonteur te werken, dat Eshan dat een klote idee vindt, hoe Hassan al het bier van de vriendengroep had opgezopen en ze nu moeten wachten totdat de volgende lading is gerijpt, maar dat is niet uit te leggen. Laat ik het zo zeggen, we hebben weer twee goede vrienden gemaakt.
e laten Shiraz met een grote glimlach achter ons en scheuren af op een oude ruïne die door de Grieken Persepolis werd genoemd, ofwel: stad van de Perzen, maar hier beter bekent staat als Parsa! Maar wie zijn die Perzen dan? Ze verschijnen, historisch gezien, vanuit het niets ten strijdtonelen. Zo'n 550 voor Christus regeren de Assyriërs, de Babyloniërs, de Lydiers en de Elemieten ieder hun grote, rijke, politiek stevig gevestigde rijken. Die zullen binnen no-time worden WEGGEVAAGD! En uiteindelijk zal ook het legendarische Egyptische rijk moeten buigen. Hoe kan dat, waar komen die lui opeens vandaan!?
De Perzen, toen de Achaemeden genoemd, waren een nomadisch volk dat in Farsa woonden, een westelijke provincie van het huidige Iran. Deze lui kregen het voor elkaar om als een van de eersten een leger te vormen dat geheel te paard ten strijden trok! Ja dus? Nou, dat was in die tijd nogal wat. Sterker nog, in die tijd reden strijders te paard vaak in tweetallen. Wanneer je buddy dan aanlegde om een pijl af te vuren op de vijand, dan mocht jij zijn teugels vasthouden. Paardrijden was in die tijd nogal spannend. Er zijn Egyptische hiërogliefen gevonden waar mensen op de kont van een paard zaten, die snapten niet dat je beter wat verder kon doorschuiven, wat voor ons weer heel logisch klinkt maar goed, dat heeft ook iemand ooit maar moeten bedenken!
Goed, dus stel je voor dat er opeens een leger rond galoppeert, duizenden strijders, allemaal te paard, ze schieten een zee van pijlen af en galopperen dan weer weg. Sta je dan, met je grondlegertje, dat natuurlijk ook paarden heeft maar als die achter de tegenstander aanrennen dan komen de grondtroepen alleen te staan, die vervolgens in de pan worden gehakt door de strijders te paard. Al deze grote rijken konden hier niet mee omgaan. Denk aan de film The Last Samurai, waar de Samurai (de beste zwaardvechters ter wereld), de elite van de elite die Japan al voor eeuwen regeren of beschermen, opeens worden weggevaagd door het machinegeweer. Nou dat gebeurde dus ook met die Babyloniërs, en Assyriërs! En dat allemaal onder leiding van Cyrus de grote!
yrus was niet alleen een militair genie maar wordt door velen ook geroemd om zijn humanitaire daden, sterker nog: hij wordt ook wel de eerste humanist genoemd! Anderen noemen het doortrapte politiek, hoe dan ook, zijn aanpak zorgde ervoor dat het Perzische rijk groeide en groeide. Cyrus probeerde de militaire confrontatie zoveel mogelijk te mijden, liever lijfde hij aangrenzende staten zonder bloedvergieten in. Dit deed hij door koninginnen te trouwen, door machthebbers af te kopen en door de volkeren vrede en rijkdom te beloven. Terwijl andere koningen, zoals de Babyloniërs en de Assyriërs, er een hele andere tactiek op nahielden.
De Assyrische koning spietste het hoofd van een tegenstander in zijn troonzaal aan de muur terwijl de vrouw van de gespieste koning naast hem moest zitten… Joe! De Babylonische koning stal uit angst dat steden uit zijn rijk zich zouden aansluiten bij Cyrus, de totempalen van hun goden. Boeiuh! Nee mensen, zonder deze totempaal kan je een stad, wanneer deze met de grond gelijk wordt gemaakt, niet meer herbouwen! Dus als je totempaal kwijt bent, dan heb je een groot probleem! Ja ik weet het, het waren andere tijden. Maar goed, niet ok dus!
De Babylonische koning joeg zijn eigen volk dus tegen zichzelf in het harnas, de volken steunden Cyrus en toen het grote Babylonische rijk in handen viel van deze grootse Perzische koning, gaf hij alle steden hun totemgoden terug. Nou dan kan je dus niet meer stuk he! En zo ging dat met alle gebieden die hij onder zich wist te scharen. Overal waar hij kwam mochten de mensen hun eigen gewoontes, religie, taal, monetair systeem, noem het maar op, behouden! In ruil voor deze vrijheid in veiligheid, want samen sta je sterk, moesten ze enkel belasting betalen aan de grote koning! Ik zou ‘t wel weten! En zo groeide het koninkrijk als een malle!
Zijn reputatie zorgde ervoor dat sommige gebieden zich gewoonweg bij hem aansloten, verzetten had toch geen zin!
Cyrus de Grote stierf een raadselachtige dood. Sommige beweren dat hij door een steppe-Koningin is vermoord, anderen zeggen dat hij in zijn slaap is overleden. En toen.. kwam Darius! Zijn zoon, hoor ik je denken. Nou… nee, want Darius is eigenlijk geen bloedverwant van Cyrus! Ja wij schrokken daar ook erg van! Want toen we bij Necropolis stonden, de plek waar Darius en zijn nakomelingen begraven liggen in gigantische, uit rotsen gehakte tombes, dachten wij ook dat hij de zoon van Cyrus was. Maar die zoon, dat was Cambyses! Die gek heeft de Egyptenaren nog op de knieën gekregen, zeker geen mietje dus - maar toch is hij niet erg bekend bij de mainstream geschiedenisfanaat! En toen? Toen stierf hij ‘naar eigen hand’, zo luidt althans de inscripties. Zelfmoord? Of onhandig van z’n paard gevallen? We weten het niet, mensen!
as Darius dan zijn broertje? Nee! Ook niet! Darius was de rechterhand van Cyrus, hij was dus een hooggeplaatste officier. Cambyses had één broer die de logische opvolger van Cambyses zou worden, maar volgens Darius was het broertje van Cambyses al overleden toen Cambyses zelf overleed! En Darius vertelt daarna vrolijk verder dat er een magiër was die zich voordeed als de broer van Cambyses. Dat kan natuurlijk niet, dus heeft Darius die magiër een kopje kleiner gemaakt en is zelf op de troon gaan zitten! Jaaaa ja… of heeft Darius gewoon de twee zonen van Cyrus om het leven gebracht, gore vuilak! Een schokkende wending! Die hadden we niet zien aankomen, het laat een zure nasmaak bij ons achter, maar… Darius is precies datgene wat het Perzische rijk nodig heeft.
Hij blijkt een fantastisch boekhouder en planner te zijn, alle in en uitgaven worden met militaire precisie bijgehouden, waardoor het rijk ook echt RIJK wordt. En onder zijn bewind wordt Persepolis gebouwd. Persepolis is eigenlijk geen stad, het is een ceremonieel paleis, en dan niet één… maar meerdere! Het Akropolis in Athene is er helemaal niks bij! Persepolis werd dus bewoond door Darius en zijn entourage, en dan alleen in de lente, wanneer het nieuwe jaar begint voor de Perzen (en de huidige Iraniërs). Uit alle uithoeken van het gigantische rijk kwamen de honderden volkeren die in het Perzische rijk woonden aangezet met goud, kamelen, paarden, vazen, juwelen, noem het maar op. Het werd allemaal naar Persepolis gesleept om de koning te laten weten dat hij nog steeds trending topic nummer 1 is!
Op de trappen van het paleis staan al deze verschillende volkeren met hun cadeaus uitgebeeld: we zien de Assyriërs, de Babyloniërs, de Egyptenaren, de Elemieten, de Lydiërs en ga maar door, zelfs een volk uit Ethiopië! Ken je nagaan! Ze staan allemaal netjes in een rijtje afgebeeld, maar het mooie is, is dat de leiders van elk volk hand in hand loopt met een Achaemedisch poppetje, om aan te geven dat de volken in vriendschap leefden!
l die cadeaus werden uitgestald op de cadeautafel… nee natuurlijk niet, daar hadden ze drie gigantische gebouwen voor! De schatkamers van het Perzische rijk bevonden zich onder andere hier. Vervolgens is er nog een zaal met 100 pilaren van 16 meter hoog, waar de militaire legergeleiders werden ontvangen. En dit alles kunnen we in 3D zien! Ja mensen, want voor slechts 1 euro huur je hier een VR-bril, wanneer je die op je kop zet zie je hoe alle tempels er zo’n 2500 jaar geleden uit hebben gezien en ik kan je zeggen, het doet de haren op mijn lijf recht omhoog staan! Mein gutte göte! Wat vet! Hoezo hebben we dat in Europa niet???
oed, Darius is dus lekker aan het heerschen, het Perzische rijk is niet te stoppen, het is zo rijk, zo machtig, verzetten heeft geen zin! En de volgende die eraan moeten geloven, dat zijn de Grieken! En de Grieken hebben geen schijn van kans, want als we het over de Grieken hebben, hebben we het niet over het huidige Griekenland maar over stadsstaten zoals Athene, Sparta, Thebe, en noem maar op. Zeker geen homogene groep, sterker nog: deze lui bevochten elkaar met enige regelmaat. Maar dan komen de Perzen, het noorden van Griekenland rond het huidige Thessaloniki is dan al in handen van de Perzen en ook de hele westkust van huidig Turkije is in handen van Darius.
Maar wonder boven wonder weten de Atheners stand te houden, en dat zonder de Spartanen, want die waren te laat voor de veldslag bij Marahton omdat ze druk waren met een festival voor hun goden. Van je vrienden moet je het hebben! Bij Marathon zeg je? Ja klinkt bekend en inderdaad de huidige marathon komt hier vandaan - omdat een boodschapper tussen Athene en Marathon op en neer rende met updates over de gang van zaken (en die afstand was precies 42 km, FUN FACT!). Goed, de Perzen vechten dus voornamelijk te paard en met pijl en boog, terwijl de Grieken een Hoplietenleger had. WAT?! Hoplieten waren de crème de la crème, ze waren van top tot teen bepantserd met bronzen borstplaten, helmen, schilden, noem maar op, en ze droegen zwaarden en grote speren. Deze Hoplieten stonden schouder aan schouder, in een Fallanx, zo vormde ze een gepantserde muur waar ze hun speren uit staken. En zo renden ze schouder aan schouder het gevecht in.
En zo renden de Grieken op een middag op de Perzen af, de Perzen hadden nog niet al hun paarden tot hun beschikking en werden totaal overrompelt. De Grieken beukten door de muur van ongepantserd Perzen en regen ze letterlijk aan hun speren. Stel je eens in, oog om oog, tand om tand, MAAR DAN LETTERLIJK! Tegenwoordig wordt oorlog van een afstandje gevoerd. Je staat op tientallen meters van elkaar vandaan op elkaar te knallen, zo een ‘moderne’ oorlog is mentaal slopend, omdat deze jaren kan duren. De gevechten in de oudheid duurde meestal maar een middag als het op vechten aankwam, maar als er dan gevochten werd, keek je de vijand in de ogen wanneer je met een zwaard, speer of mes zijn kop er probeerde af te hakken. Nondeju…
De Perzen verliezen en druipen af, Darius is furieus maar sterft dan plots. Nou ja, plots.. Hij was al 63, en 63 is het oude 83, dus ja. Zijn zoon Xerxes volgt hem op, waardoor de bloedlijn van Cyrus wordt hersteld omdat Darius met de dochter én kleindochter van Cyrus is getrouwd. Dat kon toen allemaal nog gewoon. Maar.. Met Xerxes wordt het begin van het einde ingeluid. Deze koning is in rijkdom geboren, heeft nooit gevochten voor zijn rijk, weet niet hoe het is om in armoede te leven en is dus ontzettend arrogant. Het is een beetje als het huidige tijdsbeeld, onze grootouders hebben het land opgebouwd na een slopende oorlog, onze ouders hebben ervoor gezorgd dat we rijk zijn geworden en wij, de kinderen, liggen de hele dag te Netflixen totdat de Chinezen over 20 jaar de boel komen runnen!
aar Xerxes heeft geen Netflix, en is super pissed op de Grieken en besluit een gigantisch leger op te bouwen om de Grieken een kopje kleiner te maken. En de eerste veldslag vindt plaats in het legendarische Thermopylae, bekend geworden door de film ‘300’, waar 300 Spartanen onder leiding van Leonidas het Perzische leger probeert tegen te houden. Het Perzische leger, dat zo groot is dat het de rivieren leeg drinkt en de pijlen die het afschiet de zon doet verduisteren!
FUN FACT: over zonsverduisteringen gesproken; oorlogen werden in die tijd op gezette tijden uitgevochten, als ware het een voetbalwedstrijd was. Men sprak een tijd en plek af en dan was het knokken. Vaak werd zo’n slag in een middag of enkele dagen beslist. Nu dan, de Perzen vochten met de Lydiers, net op een dag dat zich een zonsverduistering voordeed, dus ze zetten allemaal hun beschermende brilletjes op en genieten er lekker van… NEE NATUURLIJK NIET! Deze mensen schrikken zich helemaal de tering, stel je eens voor, duizenden mannen staan in een grote chaotische clash elkaars armen en hoofden af te hakken, en opeens… uit het niets… wordt het op klaarlichte dag, pikkedonker! Ze schrikken zich helemaal het apenlazerus, vallen als een op de knieën en bidden tot hun goden, bang dat ze iets verkeerds hebben gedaan. Hoe vet?
Ok terug naar de Perzen en de Spartanen, ook wel Lacedaemoniër genoemd. FUN FACT: (ja we dwalen weer even af) hier komt het woord ‘laconiek’ vandaan. De Spartanen waren namelijk een beetje anders, het leven van een Spartaan bestond uit één ding: VECHTEN! Van kinds af aan werden ze opgeleid tot wandelende moordmachines, ze zijn dan ook niet bepaald spraakzaam. Ze staan vooral bekend om hun botte uitspraken. Toen Xerxes, de zoon van Darius I, Leonidas toesprak zei hij: ‘Laat je wapens vallen en ons een deal sluiten, al dit land kan van jou zijn.’ Waarop Leonidas het volgende zegt: ‘Μολών Λαβέ’, oftewel: ‘kom ze maar halen’, oftewel: ‘over my dead body’ ofwel 'kom die wapens maar uit mijn dode handen wrikken'. Deze uitspraak is nog steeds het motto van het eerste Griekse leger. Dus als iemand laconiek reageert, dan weet je waar het vandaag komt!
Goed, wat gebeurt er nou in die oorlog? Leonidas en zijn 300 mannen stierven, Athene wordt geplunderd, alles gaat in vlammen op maar… maar waarom leven wij dan toch in een democratie? Xerxes werd overmoedig en liet zich uitdagen tot een zeeslag, terwijl hij de winst al in de pocket had. Die zeeslag verloor hij en zorgde ervoor dat de Grieken zich verenigden in een groot leger, want daarvoor waren het, op de Spartanen na, militie legers. Ze vochten wanneer ze werden aangevallen en de dag daarna stonden ze weer op het land of in het pantheon.
eze blog begint een beetje lang te worden, en je zult je vast afvragen waarom ik zo'n betoog aan het tikken ben, het gaat immers niet om ons? Twee redenen, ten eerste schrijf ik het op omdat ik het dan beter zal onthouden, en ten tweede gaat het wel degelijk om ons! Om ons allemaal; historici beweren dat wanneer de Grieken de Perzen niet hadden weten tegen te houden, het wereldbeeld er compleet anders uit zou zien. Bizar! Daarnaast zet het de huidige wereld in een fascinerend perspectief. Wij denken vaak dat deze samenleving, deze maatschappij, deze wereldorde, eeuwig zal voortduren, dat wij met onze wetenschap en technologie de waarheid in pacht hebben. Maar dat is niet zo. Dat dachten de Perzen en alle inwoners van het Perzische rijk toen ook. Alles kan kapot, en grote kans dat over 2000 jaar er mensen zullen terugkijken naar gigantische betonnen, vervallen torens, terwijl een gids tegen ze zegt, deze torens werden wolkenkrabbers genoemd er woonden soms wel duizenden mensen in!
Uiteindelijk valt het Perzische rijk in handen van niemand minder dan Alexander de Grote, die Persepolis met de grond gelijk maakt. Een daad waar hij later spijt van krijgt omdat het zo majestueus was, maar hij was bezopen en dan doe je gekke dingen! Ook in Persepolis wordt de val van het rijk pijnlijk duidelijk, Darius de 2e was net lekker bezig zijn eigen tempel te bouwen, maar hij kon hem nooit afmaken en staat er tot op de dag van vandaag onafgemaakt bij.
Voor de mensen die net zo enthousiast zijn geworden over dit onderwerp als wij, raad ik aan om de podcasts van Dan Carlin te Googlen in de serie Hardcore Historie heeft hij drie episodes gewijd aan dit onderwerp genaamd King of Kings! Aanrader!
HOTO
ALBUM
PERSEPOLIS
PHOTO
ALBUM
DAVID'S
GARAGE