Nadaam

utemorgen freunden,

Wakker worden in ons campertje gaat vaak als volgt: Waar ben ik? Hoe kom ik hier? Wat doe ik hier? Wie ben ik? Wat is de reden van mijn bestaan? Een greep uit de verwarde rituele ochtendvragen. Maar dat is deze ochtend anders, want ik weet verrekte goed waar we zijn! Het is 7 uur ’s ochtends en we zijn in het slaperige dorpje Erdene waar straks het Nadaam festival los zal barsten. De verwachtingen zijn hoog gespannen. Het Nadaam festival is het summum van de Mongoolse cultuur, vooral ook omdat het zo’n beetje de enige vorm van cultuur is.

n daar komt de lokale politie al aangescheurd, met groffe keelklanken wordt ons in het Mongools al gebarend duidelijk gemaakt dat we moeten oprotten omdat we midden op de paardenracetrack staan. Oeps. Sorry! We parkeren onze bussies netjes naast de baan, tussen de deelnemers van de aanstaande paardenrace. Kleine pickup trucks vol geladen met paarden rijden af en aan. Kinderen van tussen de 6 en 12 lopen in ruiterpakjes nerveus heen en weer, borstelen hun paarden en doen een warming up terwijl de ouders druk bezig zijn met het drinken van alcohol. Jongens het is 9 uur ’s ochtends! Niemand die me verstaat.

Dan word ik gewenkt door twee oudere mannen in een pick up truck. SEIN BEIN HO! Roep ik met pathos en volume. BEIN HO! Kaatsen ze net zo luid terug. De oudste man ritselt wat in zijn tas en hatsikideej, slingert zo een flesje vodka tevoorschijn. MORGUH! Ik bedank vriendelijk, maar deze weigering wordt niet in goede aarde ontvangen. Er wordt aangedrongen met fronsende blikken en puffende geluiden, ben je een man of niet? Want dat is waar dit hele festival in feite om draait. Wie is de grootste Alfa van het stel? Wie kan het beste paardrijden? Wie kan het beste jagen, oftewel boogschieten. En de belangrijkste: wie is hier het sterkst? Of het dikst, want een goede vetkwab helpt je in het worstelen. En dan zijn er nog allerlei side quests zoals die waar ik me nu in bevind: wie kan er het hardste zuipen?

Nou heb ik op dat gebied een aardige reputatie opgebouwd binnen ’t Verrijn te Utrecht maar deze jongen heeft sinds de jaarwisseling geen druppel alcohol meer gedronken en was eigenlijk van plan dat zo te houden. Maar ja, we bevinden ons hier midden tussen de Mongoolse families, een beetje respect tonen is wel zo netjes en om nou gelijk voor mietje uitgemaakt te worden… dus PATS, ik knal het shotje zo achterover en voel hoe ik langzaam lichtjes in dem kopf word. Koekoek! De mannen bulderen het uit van het lachen, nemen zelf een shotje en steken een peuk op. NONDEJU DOE MIJ ZO’N PEUK, schreeuwt een stemmetje in m’n hoofd, met moeite weet ik me om te draaien en weg te lopen. Het is kwart over 9, de dag is begonnen!

ndertussen zijn alle paardjes uitgeladen en draven ze met kleine kinderen op de rug tussen onze wagens door. Wow, we bevinden ons in het hart van het paardenkamp. Het is fantastisch om van dichtbij mee te maken. Het is alsof je op skivakantie bent, nog nooit hebt geskied en vol afgunst naar een driejarige kijkt die moeiteloos de helling afglijdt. Met een mengeling van compleet respect en vloeibare jaloezie kijk jehet aan en denk je ‘wow wat vet, WAAROM THE FUCK KAN IK DIT NIET!?’ Precies zo, kijk ik naar deze kinderen, die volkomen een zijn met hun paardjes. Een klein tikje tegen de kont, klein rukje naar links en de paarden gehoorzamen blindelings. Maar wanneer ze dan plots in volle draf wegschieten, zie je pas echt de ware kunst van het paardrijden. Met gebogen knieën en gekromde rug zweven de kleine mannetjes en vrouwtjes centimeters boven de rug van hun paarden, die op volle snelheid in een wolk van stof de uitgestrekte horizon te lijf gaan.

Generaties en generaties lang leven de Mongolen een nomaden bestaan, met als belangrijkste bondgenoot hun paard. Vanaf hun derde levensjaar worden Mongoolse kinderen op een paard geplempt, succes! En niet lang daarna krijgen ze er een pijl en boog bij zodat ze kunnen beginnen met oefenen. De Mongolen staan dan ook bekend om hun uitmuntende jaag tactieken en zijn beroemd door hun kunsten om al rijdend te paard een vogel in volle vlucht uit de lucht te schieten. Ze zijn zo in sync met hun paard dat ze precies weten wanneer de pijl af te vuren: op het moment dat alle vier de benen van het paard van de grond zijn. Wow!

n dan ontstaat er een hoop commotie, grote stofwolken trekken over ons kampement, reuring alom! De eerste van vele paardenraces staat op het punt te beginnen. Een grote horde vormt zich bij de startlijn, maar he? Daar beginnen er al een paar te lopen, en later druppelen er nog wat achteraan, de laatste gaan in volle draf. Was dit de start? Nope. De start bevindt zich aan de andere kant van het veld, zo’n 30 kilometer verderop, en daar gaan de mannetjes en vrouwtjes gekleed in kleurrijke traditionele pakjes nu naar toe. Ze worden ceremonieel uitgezwaaid door hun zichtbaar geëmotioneerde ouders.

De racetrack is een rechte lijn van 30 kilometer lang, zodat de kinderen, van wie de jongsten slechts zeven jaar oud zijn, zich niet druk hoeven te maken over het navigeren en zich volledig kunnen concentreren op het zo hard mogelijk naar de overkant zien te komen. En dan is het stil. De paarden zijn compleet uit het zicht verdwenen. Pas een uur later zien we hoe er zich grote stofwolken boven de horizon vormen. Mensen verdringen zich aan de startlijn die nu de finish is geworden. Onder luid gejuich en geschreeuw stormen de kleine ruiters op de finishlijn af terwijl ze hun paard aanjagen door hem dan links dan rechts op zijn achterste te meppen. We zien hoe een paard met leeg zadel de lijn passeert gevolgd door een snikkend mannetje dat hard achter hem aan rent. Nadat ook de laatste paardjes met hun fiere strijdertjes binnen zijn gedruppeld verdwijnt de menigte, er is geen ceremonie, geen prijsuitreiking, nee het is klaar. Tijd voor de openingsceremonie!

e ceremonie speelt zich af in een klein stadion. Nou ja, eerder een door muren omringende grasplaats waar een ‘hoofdtribune’ van drie rijen hoog bevindt en mensen aan de lange zijdes tegen diezelfde muren aan kunnen zitten. Het stelt niet zoveel voor, maar maakt het des te intiemer! De meeste mensen lopen er allemaal op hun paasbest bij, de meeste in traditionele kleding. Overal waar je kijkt zie je lachende gezichten, handen die geschud worden en mensen die met elkaar op de foto gaan. Kleine kinderen rennen het grasveld op en beginnen onder luid applaus van de volwassenen met elkaar te worstelen. Ze stampen hun voetjes op de grond en grijpen naar elkaars benen, zo rollen ze al lachend door de arena. Totdat het onvermijdelijke gebeurt en een van de dreumesen een rake dreun krijgt en keihard begint te janken. Dan rent er een vader haastig naar zijn zoon, zet hem op zijn benen, borstelt hem af en maant hem te stoppen met janken want je bent toch geen mietje of wel soms? Je ziet het mannetje beteuterd nee schudden om zich vervolgens om te draaien en weer in het geworstel te storten. Jong geleerd, is oud gedaan.

De puberende Mongolen lijken compleet ongeïnteresseerd toe te kijken. Je ziet ze denken: ugh, Nadaam, boring, ik ben te cool voor dit, oftewel te oud om met de kinderen te spelen maar te jong om met de volwassenen mee te doen. Dus wat doe je dan? Dan ga je lekker te paard met je vrienden hangen en stiekem uit een ‘cola fles’ drinken terwijl je schichtig om je heen kijkt en iedereen net iets te gretig naar diezelfde ‘cola fles’ graait dan normaliter. Waar we in Nederland last hebben van hangjongeren op scooters, heb je hier hangjongeren te paard! Hoe vet is dat! Nog veel vetter is dat deze kids hun paard compleet onder controle hebben en wanneer ze deze blanke tatta voorbij zien lopen met zijn camera, trekken ze alle registers open om indruk te maken:

Het stadion loopt langzaam vol en wanneer er geen plekken meer over zijn vormt zich een rij buiten het stadion van mensen te paard die zo over de muur mee kunnen kijken. En dan begint de ceremonie. Er is zowaar een fanfare binnen gelopen die er gelijk op los begint te beuken, gevolgd door een piepende en krakende speech van niemand minder dan de burgemeester, ofzo. Maar dan gaat het echt los, er komt een soort carnavalsoptocht van mensen in kleurrijke pakken en gigantische maskers. Ze dansen, maken muziek en een paar delen snoep uit aan de kinderen. We hebben werkelijk geen flauw idee wat hier aan de hand is maar het ziet er fantastisch uit! Na een hoop gedraai en gezwaai en mysterieus geaai wordt uiteindelijk de vlag gehesen, het stadion gaat uit zijn dak terwijl de kinderen met grote ogen toekijken en de jeugd te paard rechtsomkeert maakt om cola te gaan drinken.

k ben voor de verandering eens niet aan het fotograferen maar aan het filmen! Tijd om van lens te wisselen om een totaalshot te maken van het stadion. Maar oepserdefloeps… mijn cameratas is leeg, ik krijg het haast vertrouwde misselijkmakende gevoel van leegte en adrenaline, de hartslag gaat omhoog en het bloed verdwijnt uit het gezicht: NONDEJU. Tegen beter weten in sprint ik naar de bus om te kijken of ik de lens daar heb laten liggen. Nope. Ik traceer mijn route die ik eerder die dag heb gelopen, in de hoop de lens ergens op de grond te vinden. Nope. Ik zie hoe het stadion wordt betreden door een groep meisjes in roze pakjes die op mierzoete muziek beginnen te dansen. AAARGH! Ik mis de ceremonie die me op dit moment eigenlijk geen flikker meer uitmaakt. Fuck, een of andere klootmongool loopt daar met mijn lenzen rond.

Nadat de ceremonie is afgelopen spreek ik een Mongoolse gids aan die leiding heeft over een groepje Amerikanen die erbij lopen alsof ze op een 20 daagse survival tocht gaan en zonder gene hun telezoom lenzen tegen de kleine Mongools kinderneusjes drukken. De gids is super vriendelijk en spreekt een agent aan om mijn probleem te vertalen. De agent zegt er mee aan de slag te gaan, het zal worden omgeroepen in het stadion maar of dat zin heeft, hij durft het niet te zeggen. Ugh… de dag was nog zo mooi begonnen en nu is het he-le-maal kut. Ik heb het niet meer en zonder me af op het hoogste punt van een heuvel naast het dorp.

Daar heb ik een prachtig uitzicht over het hele terrein en kom ik, na een paar keer goed in het luchtledige te hebben geschreeuw, langzaam tot rust. Het heeft geen zin om boos te worden, er verandert niks, het zijn maar spullen, komt allemaal goed, geen paniek; ons nieuwe mantra. Je kan ook niet anders, wat heb je er aan? Dus bel ik een maatje van me en al snel kunnen we er weer om lachen. Goed, en door! Want er is nog genoeg te zien.

oals het boogschieten, waar zowel mannen als vrouwen strijden om de machtige titel van ‘State Marksman’. Mongoolse strijders werden gevreesd en geroemd om hun boogkunsten, een getraind schutter schoot 15 pijlen per minuut en droeg er 150 bij zich, maar bedenk je dat het schieten van een boog enorm zwaar is, alsof je 10 kilo terugtrekt, en dat dan 15 keer per minuut! Maar dat was toen, tegenwoordig gaat het er iets vrediger aan toe. De baan is tussen de 30 en 45 meter lang, aan het einde staan 60 kleine cilinders van hooi, hasaas genaamd, in een rij van drie hoog. Een schutter krijgt 40 pijlen en heeft als doel zoveel mogelijk hasaa te raken, een shot telt als een hasaa tenminste 8 centimeter van zijn plaats is geschoten.

Dit klinkt simpel maar doordat deze kleine krengen zo dicht op de grond staan is de hoek waarin je schiet uitermate lastig in te schatten. Je kan niet je vizier op een bord zetten om recht toe recht aan in de bullseye te mikken. Dan heb je ook nog te maken met constant veranderende windcondities en om het nog leuker te maken speelt ook de temperatuur en luchtvochtigheidsgraad mee in het spelletje. Hoe dan? De boog is gemaakt van 12 verschillende natuurlijke producten zoals hout, botten, horens maar ook natuurlijke lijm. En deze lijm reageert op de buitentemperatuur. Hoe warmer het wordt, hoe soepeler de boog en omgekeerd.

De schutter is dus constant in gesprek met zijn boog, hoe warmer het wordt, hoe losser de boog, hoe harder hij moet trekken. Vervolgens berekent hij de kracht en richting van de wind, zijn bevindingen noteert hij op de achterkant van zijn hand. En dan PFIEEEEV, zoeft een pijl richting het doel. RAAK! Een luidt gejoel en gezang stijgt op uit de kelen van de scheidsrechters die feestelijk om het doelwit beginnen te dansen. De scheidsrechters zijn de schutters uit de vorige ronde, zo wisselen ze elkaar af om de schutter te laten weten of hij het doel heeft geraakt of niet. Wanneer een schutter mist laten de scheidsrechters met gebaren weten hoe ver ze van hun doel afzaten zodat de schutter zijn richting hierop kan aanpassen.

Ja mensen, het heeft wat voeten in de aarde maar met deze wetenschap kijk je toch heel anders naar zo’n wedstrijd dan wanneer je een Amerikaanse toerist bent die als een kop zonder kip met een gigantische camera rondzwaait, niet wetende wat er in hemelsnaam gaande is! We vervolgen onze ontdekkingsreis naar misschien wel het summum van Nadaam: het worstelen!

e nemen een plekje in het stadion dat tot de nok toe is gevuld, we tellen zeker 70 man, met enthousiast schreeuwende Mongolen. Elke wedstrijd begint met een kleine ceremonie. Er wordt muziek gedraaid terwijl een man met een microfoon allemaal dingen omroept. Vervolgens komen er twee voluptueuze mannen die mij erg doen denken aan Eric Cartman al wapperend met hun armen de ring binnen gehuppeld. Ze dragen traditionele hoedjes met een rood lint, sommigen worstelaars hebben een rood lint met gele strepen wat aangeeft dat het glorieuze veteranen zijn die letterlijk hun strepen hebben verdient! Ze fladderen als fiere adelaars naar hun coach, geven hun hoedje af, pakken hem bij de schouder en beginnen al stampvoetend rondjes om hem te draaien; een teken van respect! Ondertussen wordt er gezongen en schelle muziek gedraaid.

Ok tijd om te knallen! GAME ON! Het doel is de ander zijn knie de grond te doen laten raken, het Mongoolse woord voor defeat is vrij vertaald knee-dirted. Waar in Judo de benen enkel de benen mogen raken en de armen de armen gaat het bij het Mongools worstelen wat harder aan toe. Je mag werkelijk alles vastpakken en raken behalve het hoofd. Het hoofd is heilig dus daar blijf je met je gore poten van af! Er zijn dus enorm veel worsteltechnieken, waarvan de meeste haast onzichtbaar zijn voor het ongetrainde oog. Zo ook voor die van ons, er waren genoeg momenten waarop het publiek compleet uit zijn stekker ging en wij er bellenblazend bij zaten. Huh? Wat? Ok… ja… tuurlijk jeeeeeuhj! I guess?

Het is vooral een hoop gedraai en gegraai. Wachten, kijken, herpakken, rustig duwen, beetje trekken, wachten, stappen, kijken, en ga zo maar door totdat BOEM, een misstap van de ander, een moment van onoplettendheid, in een moment wordt alle kracht en gewicht in de strijd gegooid in een machtige explosie van spier en wilskracht. Maar vaak brengt dat de ander of de een niet direct op de grond, en dan herhaalt zich het spelletje zich, net zo lang totdat een van de twee geen energie meer heeft en door zijn knieën gaat. Het is boeiend om naar te kijken maar de actie duurt slechts enkele seconden terwijl de rituelen eromheen tergend langzaam gaan. En er worden vier a vijf wedstrijden tegelijkertijd gehouden waardoor je soms net even wegkijkt en alle actie mist! ARGH! Maar als je dan net dat moment meemaakt dat een van de twee kolossen zijn tegenstander onverwacht dusdanig weet vast te pakken en op zijn knie te manoeuvreren: kippenvel!

aar het leukste aan Nadaam is toch wel het rondslenteren over het terrein, waar je ziet hoe Mongoolse familie met elkaar genieten van het hoogtepunt van het jaar. Er is een braderie, er zijn eettentjes die vooral veel vlezige vet gerechten serveren, er zijn spelletjes voor kinderen en volwassenen, er is van alles te doen en te zien! Maar wij klampen ons nog even vast aan oom agent. Gelukkig herkent hij ons maar hij schudt al van nee, niks gevonden. Met veel moeite maken we hem duidelijk dat we een proces verbaal willen voor de verzekering. We mogen meerijden in de jeep van zijn collega. En zo scheuren we naar het politiebureau van Erdene. Hoe gaan we in godsnaam communiceren met onze vriendelijk wetshandhaver?

Daar hebben ze zelf ook over nagedacht want niet veel ongemakkelijke minuten later komt er een vrouwtje binnen gewandeld die helpt met de vertaling. Binnen no time hebben we een papiertje met daarop de gebeurtenissen en een officiële politie stempel. We hebben er een hard hoofd in dat we het vergoed gaan krijgen, ze zien ons aankomen, is je camera apparatuur nou weer gejat? Gaatie lekker? Maar ach we moeten het op zijn minst proberen en we hebben net in een Mongoolse 4x4 politietruck gezeten dus he…

n dan ploffen we neer in onze campingstoeltjes, wat een dag weer, we zijn compleet gesloopt van alle indrukken, feeststemming en ellende. Want Mongolië had onze compensatie maanden moeten worden voor het dure China en Zuidoost Azië maar die hoop is nu in een klap verdwenen, want eerlijk is eerlijk, er moet een nieuwe lens komen, er moeten foto’s worden gemaakt. Ugh. Misselijkmakend is het idee dat er hier iemand rondloopt met twee van mijn lenzen waar ze geen flikker aan hebben.

Maar goed, Nadaam was prachtig. En de volgende dag gaat het feest gewoon verder alhoewel in minder uitbundige maten. De verliezers zijn al afgedropen waardoor het een stuk rustiger is op het terrein. We hopen nog op een ceremonie of iets feestelijks maar daar doen de Mongolen niet aan. Je wint, of je verliest, je strijkt met de eer in het moment maar we hijsen je niet op een podium voor een bosje bloemen en een volkslied. Flikker toch op.

Dus besluiten we de boel in te pakken. En zo vertrekt de Duits/Nederlandse karavaan naar Terelj, een national park ten noorden van de hoofdstad Ulaanbaatar om daar de komende dagen uit te puffen en bij te komen van alle reuring en commotie van de afgelopen weken. Houdoe!

OH WACHT! WAAR IS DIE BELOOFDE VIDEO DAN!? Jaja, rustig! Onderaan de laatse foto vindt u de video, die een nog beter beeld van Nadaam geeft.

HOTO

ALBUM

NADAAM