ieve Volgelingen,
We worden wakker op het parkeerterrein van een tankstation net voor Kiev, de hoofdstad van Oekraïne. Wat staat er op het to-do lijstje vandaag? Nou, we zijn weer in een nieuw land aangekomen, de grensovergang ging bewonderingswaardig soepel, geen visa nodig, geen strenge controles, geen angstzweet voor mogelijke illegale medicijnen, niks van dat alles. Enkel een vriendelijke douanebeambte die ons van harte welkom heet! Maar wat staat er nou op dat to-do-lijstje dan?
The usual, simkaart fixen, geld wisselen, water halen, benzine scoren (we staan geparkeerd bij een tankstation dus streep die maar vast door), eten halen en tijdreizen! Whuuuut? Tijdreizen? Ja mensen we gaan ver terug de tijd in, doe je ogen maar even dicht en stel… ho wacht, lees dit eerst en doe dan pas je ogen dicht, en stel je de 16e-eeuwse boerderijen, dorpjes, kerken en molens van Oekraïne eens voor. Lastig he? Nou, wij hebben de oplossing: het grootste openluchtmuseum van Europa! Mirte is door het dolle heen, de mix van geschiedenis en een verkleedpartij staat voor haar gelijk aan puur genot!
e slenteren door het, op een filmcrew na, verlaten park en vergapen ons aan het prachtig glooiende landschap vol met 16e, 17e en 18e-eeuwse dorpjes. Hier en daar lopen wat verdwaalde personages rond die hun tuintjes aan het aanharken zijn of hun stoepje schoonvegen. Er is zelfs een mannetje dat vrolijk weg tokkelt op een, in onze ogen, vreemd apparaat. Wanneer Mirte een poging waagt, schrikken alle katten in de weide omgeving zich het leplazarus van het kermende geluid dat ze uit het apparaat weet te persen. Want katten zijn er ten overvloede, wat uiteraard alleen maar bijdraagt aan Mirte haar geluk.
Het museum, wat moet ik verder over zeggen, het is prachtig. We houden allebei van geschiedenis en fantaseren graag over hoe het vroeger ooit zou zijn geweest. Het zonnetje schijnt, er zijn katten, Mirte wordt nog even in een folklore-jurkje gehesen en die avond slapen we op het rustige en immense parkeerterrein van ons geliefde museum. Maar de geschiedenis zal een grimmige wending maken wanneer we de volgende dag langs de imposante monumenten van Kiev wandelen. Wat een prachtige stad. En wat bloed ons hart voor de mensen die de ellende daar vandaag de dag moeten doorstaan. Maar op die herfstige namiddag was de realiteit van vandaag een schimmige illusie van de toekomst. Maar wel eentje waar waarschijnlijk rekening mee werd gehouden, want Oekraïne kent het klappen van de historische zweep maar al te goed.
e eerste littekens ontdekken we op het Majdan-plein, wat letterlijk het plein van de vrede betekent, het plein waar op 21 november 2013 hevige protesten uitbraken omdat de toenmalige president Victor Janoekovytsj weigerde een associatie- en handelsverdrag met Europa te onderteken. De protesten werden hardhandig neergeslagen maar dat sterkte de demonstranten in hun overtuiging en het plein veranderde in een haast onneembare vesting waar een bloedige en langdurige strijd met de oproerpolitie, de ultra-gewelddadige Berkoet, die uiteindelijk 116 mensen het leven kostte en meer dan 1100 gewonden telde. Uiteindelijk zegevierde de dappere demonstranten op 18 februari 2014, na maanden van onophoudelijke strijd in barre winterse omstandigheden. Ik raad iedereen de zeer indrukwekkende documentaire *Winter on fire: Ukraine’s fight for freedom* op Netflix te kijken. Ongelofelijk. Als Poetin die docu had gezien, had hij misschien wel twee keer nagedacht voor hij Oekraïne zou binnenvallen. Maar uiteindelijk speelt deze overwinning van het Oekraïense volk, en daarmee de toenadering tot de EU, een grote rol in het drama dat zich op dit moment afspeelt.
Het plein is prachtig, gigantisch, omringd met statige gebouwen en een groot gouden standbeeld van een vrouw die haar armen ten hemel slaat ter nagedachtenis van Oekraïne‘s onafhankelijkheid in 1991 van de Sovjet Unie. Nou, een mooi bruggetje naar het volgende litteken waar we tegenaan wandelen: de Holodomor, oftewel “de plaag van de honger”. En niemand minder dan onze grote vriend Joseph Stalin staat aan de wieg van deze “plaag”. Ome Stalin had het plan om de industrialisatie van de Sovjet-Unie eens aan te jagen maar daar had hij arbeiders voor nodig. Daarom onteigende hij duizenden Oekraïense boeren van hun land en voegde dit samen in Kolchozen, een soort ongezellige Co-op van boerderijen, die met minder mensen meer land moesten bestieren.
Ondertussen weten we nu wel dat de Oekraïense bevolking zich niet zomaar de les laat lezen. Ze kwamen in opstand, slachtten hun eigen vee, vernietigden de oogsten en weigerde te werken. Stalin was furieus, bestempelde de boeren als Koelakken, een soort landheer, wat in communistische kringen een scheldwoord van jewelste was, en deporteerde het hele agrarische hart van Oekraïne naar Siberië, fijne wedstrijd! Maar wat Mao onbewust voor elkaar kreeg door alle mussen van het dak te laten schieten, behaalde Stalin hetzelfde resultaat. Alleen was zijn intentie, hoewel net zo grimmig, iets berekender dan van zijn evenknie. De oogsten mislukte en een hongersnood brak uit. Mensen kregen geen steun, mochten het land niet verlaten, en zo voltrok zich een genocide middels hongernood waardoor tussen de 2.5 en 7.5 miljoen mensen de dood in werden gejaagd. Slik. Ter nagedachtenis van deze horror-periode is een museum en monument opgericht in Kiev, dat we vol verbijstering hebben bezichtigd.
ut wait, there’s more! Want na een overheerlijke strudel, gecomplementeerd door een straffe schnaps, bij een establishment gesitueerd aan een majestueuze boulevard, struikelen we pardoes het Chernobyl-museum binnen! Genocide? Check. Revolutie? Check. Nucleaire ramp? BINGO!!! Gefeliciteerd, u mag geen prijs uitkiezen! Voor degene die de HBO-serie (wederom aanrader) Chernobyl heeft gezien: ik kan u verzekeren, alles, maar dan ook alles aan deze serie klopt. We zien de originele beelden van de helikopter die door de straling plots uit de lucht valt, de mannen die enkel in een, wat lijkt op een hip bbq-schort gehuld pakje en een schep blokken verrijkt uranium van een dak moeten scheppen, tot aan de gekke maskers die ze dragen, het is allemaal precies zo gegaan. De relikwieën liggen hier voor onze neus. 1986, net een paar maanden voor mijn geboorte, ontplofte de hele kiet, het verklaart wellicht een hoop. Maar de bewoners van Prypjet, het dorp naast de kerncentrale, waar alle medewerkers en hun families woonden, komen er stuk bekaaider vanaf.
Maar wacht eens even, Prypjet, en de kerncentrale liggen op een uurtje rijden van Kiev. Hey-ho-let’s-Go! Want natuurlijk heeft het toerisme met haar kapitalistische tentakels een stevige grip op de vergane glorie van dit communistische hoogstandje weten te krijgen. De volgende dag zitten we vooraan in een mini-busje met nog 12 andere ramptoeristen terwijl op de achtergrond de trailer van eerdergenoemde HBO serie onheilspellend door te tv-speakers tettert. Onze gids is een joviale kerel die ons net iets te vaak op het hart drukt dat het echt niet schadelijk is, maar echt niet, als je vliegt word je schijnbaar aan nog meer radiatie blootgesteld. Ok, I did not know that, moet ik me nu beter voelen of juist zorgen gaan maken over mijn toch al bestaande vliegschaamte? Maar maak je geen zorgen, oh en hier heb je een geel kastje dat keihard en super schel begint te piepen als het radiatie meet. Chill! Het kastje zorgt er echter enkel voor dat er een wedstrijdje binnen de groep ontstaat wie de hoogste radiatie kan meten. Classy!
a een lange benauwde rit komen we aan bij het terrein waar we worden opgewacht door een grote slagboom en een klein legertje militairen die iedereen controleren op… ja geen idee, hun verstand? Nadat onze gids de kaartjes heeft gekocht en iedereen is gerustgesteld dat er op de weg terug genoeg tijd is om souvenirs te kopen (godzijdank, ik moet een magneet hebben met daarop een mushroom-wolk want hoe kan ik anders nog verder in dit leven?) rijden we stapvoets het kale bos van Prypjet door. Ja mensen, het bos was he-le-maal kaal, want ook in Oekraïne slaat de herfst genadeloos toe. En in die semi-jolige sfeer rijden we een gebied binnen dat ooit het toneel van een historisch drama was.
Prypjet, het dorp waar bijna 50.000 mensen woonden, die bijna allemaal werkzaam waren in de kerncentrale of familie hadden daar werkten, was de natte droom van het communisme. En ergens snap ik het wel, want op papier klinkt het als een zeer aantrekkelijk concept. Alle huizen, of eigenlijk flats, waren een exacte kopie van elkaar, even groot, of even klein en met identiek voorzieningen, werden bewoond door zowel de conciërge als door de directeur. Gelijkheid! En het dorp had alle faciliteiten die een mens kan wensen om zich te vermaken en te ontwikkelen, er was een zwembad, gratis voor iedereen, een sportpark, gratis en eveneens voor iedereen, een pretpark, een bibliotheek, waar in het weekend de jongens modelvliegtuigjes konden bouwen terwijl de meisjes zich vermaakten met danslessen. Een communistisch walhalla, en de documentaire die over dit dorp is gemaakt toont uitermate gelukkige mensen, en waarom ook niet? Het ontbrak hier de mensen aan niets! Nou ja, een veilige werkplek dan misschien, klein detail.
Vandaag de dag is het dorp compleet uitgestorven, decennialang is hier geen mens geweest, slechts sinds een aantal jaren is het toegestaan voor toeristen om hier te komen huiveren. Moedertje natuur is het dorp langzaam maar zeker aan het oppeuzelen wat resulteert in een bizar schouwspel van groen en grijs, groene blaadjes versus sovjet betonnen bouwwerken. Al wordt de natuur hier ook een handje geholpen door de sensatiebeluste toerismesector die her en der onthoofde kinderpoppen heeft geplaatst in de, toch al gruwelijk ogende kinderopvang van Prypjet. Want de mensen hebben het dorp na de enorme explosie niet hals over kop verlaten, sterker nog, ze werden gedwongen te blijven, alsof er niks aan de hand was. Pas onder internationale druk, toen wat krom was, niet meer recht te lullen was, mochten deze arme schaapjes hun radioactieve dorp verlaten maar voor velen was het toen al te laat, alleen wisten ze dat zelf toen nog niet.
De gids laat foto’s zien van hoe het dorp er ooit heeft bijgelegen, en het is eerlijk waar insane, haast niet te bevatten, alsof je weer in een groots openluchtmuseum bent, maar dan echt. We mogen de gebouwen absoluut niet in van de overheid, maar onze gids heeft daar schijt aan dus stuurt hij ons naar binnen. Zelf blijft hij buiten want hij draagt schijnbaar een gps-zender bij zich waarmee de autoriteiten elke beweging die hij maakt kunnen volgen. Ja-ja. We struinen door het verlaten zwembad, de overwoekerde gymzaal en langs de stapelbed karkassen waar lang geleden kinderen hun middagdutjes deden. What. The. Fuck.
ijn camera draait overuren en in mijn enthousiasme zet ik, tot grote schrik van onze gids, heel even maar, mijn cameratas op de grond. Hardhandig word ik aan mijn schouder getrokken en gesommeerd de tas onmiddellijk op te pakken en schoon te maken, de paniek in zijn ogen vertellen boekdelen terwijl mijn gele kastje vrolijk begint te piepen. Oeps.
We rijden snel door naar de hoofdattractie van de tour: de sarcofaag. De reden dat we zo dicht bij de kernreactor mogen komen is omdat deze wordt omhuld door een gigantische metalen doodskist die ervoor zorgt dat de straling geen kant op kan, I guess? We staan in ieder geval op steenworp afstand van deze sarcofaag, ground zero, hier gebeurde het ondenkbare, hier offerde mijnwerkers hun leven voor het voortbestaan van Europa door een tunnel onder de reactor te graven zodat deze niet ontplofte en de apocalyptische kernwinter inluidde. Het is zo debiel, zo abstract, zo groots dat het bijna komisch wordt. En wij staan erbij en kijken ernaar. Net als alle straathonden die hier vrolijk rond lopen te kwispelen. Hoe dan?
Woont hier dan echt niemand meer? Toch wel, een aantal oud-bewoners zijn teruggekeerd. Er is een kerkje, waar toevallig een dienst gaande is, maar de mensen mogen niet langer dan twee weken per maand blijven. Ze kiezen er dus voor om te forenzen tussen hun oude en hun nieuwe leven. Bizar. Maar we moeten snel door, tijd om souvenirs binnen te harken! Maar niet voordat we door een of andere dystopische wasserette zijn gelopen waar we van top tot teen worden bespoten met een raar goedje om vervolgens met de handen omhoog in een verticale MRI-scan te staan die wat rare geluide bromt waarna een groen lampje begint te branden en je door mag lopen. Wat een surrealistische ervaring, ik ben kapot!
Maar voordat we naar Kiev rijden, rijden we eerst nog even langs een andere relikwie uit de koude oorlog: een gigantische radarinstallatie die werd gebruikt door de Sovjet-Unie om elke huisvrouw in Amerika te bespioneren of zoiets. Ik luister nog maar half, het is wederom een imposante constructie, en laat des te meer zien wat de mens allemaal kan bereiken wanneer ze samenwerken maar waarom lijken die gestoorde dictators daar nou net het beste in te zijn?
h en natuurlijk de orthodoxe kerk niet te vergeten, en laat de orthodox maar achterwegen. Want de volgende dag gaan we de talloze kerken van Kiev bezichtigen. Wat een pracht, wat een praal, wat een goud, daar valt niet tegenop te bidden, och lieveheer, laat er geen armoede meer zijn, maar hij hoort onze gebeden niet omdat de gouden koepel zo fucking dik is dat het elk geluid doet verstommen. Schijnbaar waren er ook wat priesters of paters of schijnheiligen die hun heil in de grotten langs de oever van de Djnepper zochten en daar kleine heiligdommen oprichten, die nu opengesteld zijn voor toeristen. Maar dan moet je wel zoveel betalen dat het genoeg is om je eigen religie te beginnen dus laat maar!
Die avond loopt mijn hoofd over, wat is dit voor gekke wereld waarin we leven, denk ik, terwijl ik uitkijk over de Djnepper, de grootste rivier van Oekraïne, die de verlichte skyline van Kiev laat weerspiegelen in haar zwarte ondoorgrondelijkheid. Oorlogen, hongersnoden, revoluties, kernrampen, Oekraïne heeft een bloedige geschiedenis maar heeft zicht telkens uit de doodsgreep van de geschiedenis weten te ontworstelen om er sterker uit te komen. Slava Ukraini! Langs de stille oevers van de Djnepper brengen we vanavond onze laatste nacht door. Want morgen, morgen is het zover, morgen gaan we naar huis, dan rijden we Polen binnen, oftewel Europa, ons eigen turf, waar wij, wij zijn en zij, zij!
Maar eerst nog een hele sloot aan foto's van Kiev, een prachitge stad met prachtige mensen.
HOTO
ALBUM
KIEV
PHOTO
ALBUM
CHERNOBYL